Przewlekła choroba nerek

Rozmowa z lek. wet. Maciejem Bartolikiem, specjalistą chirurgii weterynaryjnej z Przychodni Weterynaryjnej Kalinowa w Łodzi.

Czym jest przewlekła choroba nerek u psa i kota? (PChN/CKD)?

Przewlekła choroba nerek (PChN, ang. chronic kidney disease - CKD) to postępujące, nieodwracalne upośledzenie funkcji nerek, utrzymujące się przez co najmniej 3 miesiące. W przebiegu schorzenia dochodzi do stopniowego zmniejszania się liczby prawidłowo działających nefronów, czyli podstawowych jednostek budujących nerkę, odpowiedzialnych za filtrację krwi i wytwarzanie z niej moczu. Wraz z postępem choroby, organizm coraz gorzej radzi sobie z usuwaniem toksyn, co prowadzi do ich stopniowego gromadzenia się we krwi.

„Przewlekła choroba nerek to wspólny efekt wielu różnych procesów uszkadzających nerki. Problem polega na tym, że zmiany, które już zaszły, są nieodwracalne, dlatego tak duże znaczenie ma wczesne wykrycie choroby.” – wyjaśnia lek. wet. Maciej Bartolik.

Warto też pamiętać, że nerki pełnią w organizmie znacznie więcej funkcji, niż tylko „produkcja moczu”. Odpowiadają też za usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii, regulację gospodarki wodno-elektrolitowej, ciśnienia krwi, a także biorą udział w produkcji hormonów.

Przewlekła choroba nerek, a niewydolność nerek. Jaka jest różnica?

Przez wiele lat w medycynie, również weterynaryjnej, używano określenia „przewlekła niewydolność nerek”. Obecnie termin ten został zastąpiony przez „przewlekłą chorobę nerek (PChN)”, mającą szersze znaczenie.
Różnica między tymi pojęciami jest istotna.

Przewlekła niewydolność nerek odnosiła się głównie do sytuacji, w której dochodziło już do upośledzenia funkcji wydalniczej nerek, czyli wzrostu parametrów takich, jak kreatynina.

Przewlekła choroba nerek (PChN) to pojęcie szersze, obejmujące wszystkie przypadki trwałego uszkodzenia nerek utrzymującego się co najmniej 3 miesiące, nawet jeśli ich funkcja wydalnicza pozostaje jeszcze prawidłowa.

Oznacza to, że chorobę można rozpoznać wcześniej, na podstawie:
- zmian w badaniu moczu (np. białkomoczu),
- podwyższonego SDMA,
- czy nieprawidłowości w badaniu USG,
nawet przy wciąż prawidłowym poziomie kreatyniny.

„Zmiana nazewnictwa nie jest tylko formalnością. Pozwala rozpoznawać chorobę nerek na wcześniejszym etapie, zanim dojdzie do wyraźnej niewydolności narządu.” – tłumaczy lek. wet. Maciej Bartolik.

Dlaczego psy i koty chorują na przewlekłą chorobę nerek?

Przewlekła choroba nerek u psów i kotów nie jest jedną, ograniczoną w swej specyfice chorobą, ale końcowym efektem różnych procesów prowadzących do stopniowego uszkodzenia nerek.

Do najczęstszych przyczyn należą:

- procesy zwyrodnieniowe związane z wiekiem,
- przewlekłe stany zapalne nerek,
- choroby wrodzone i genetyczne,
- przebyte ostre uszkodzenie nerek (AKI),
- długotrwałe działanie niektórych toksyn lub leków,
- choroby ogólnoustrojowe (np. nadciśnienie tętnicze).

Co ciekawe, przewlekła choroba nerek zdecydowanie częściej rozpoznawana jest u kotów, niż u psów.

Szacuje się, że:
- u kotów w wieku senioralnym (powyżej 10. - 12. roku życia) PChN może dotyczyć nawet 1 na 3 osobników,
- u psów choroba występuje rzadziej (dotyczy ok. 10% psich seniorów), choć jej ryzyko również rośnie wraz z wiekiem.

Wydaje się, że różnica ta wynika m.in. z tego, że u kotów częściej dochodzi do przewlekle postępujących, rozwijających się przez długi czas zmian zwyrodnieniowych nerek. Nie bez znaczenia jest też specyficzna gatunkowo dieta (wysoka zawartość biała i fosforu, zmniejszone uczucie pragnienia), a także zwiększona podatność na stres.

U psów przewlekła choroba nerek częściej jest następstwem określonego czynnika, takiego jak przebyte ostre uszkodzenie nerek, choroba zapalna lub wada wrodzona.
„U kotów przewlekła choroba nerek jest jedną z najczęstszych chorób wieku starszego. U psów również ją obserwujemy, ale zdecydowanie rzadziej i częściej w powiązaniu z konkretną przyczyną.” – wyjaśnia lek. wet. Maciej Bartolik.

Dlaczego choroba nerek przez długi czas nie daje objawów?

Jedną z najbardziej podstępnych cech PChN jest jej długi, bezobjawowy przebieg. Dzieje się tak dlatego, że nerki mają bardzo duże zdolności kompensacyjne. Nawet przy znacznym ubytku liczby czynnych nefronów, pozostała część narządu jest w stanie przejąć ich funkcję (co jednak na dłuższą metę je przeciąża i przyspiesza ich uszkodzenie).

Dopiero gdy dochodzi do uszkodzenia ok. 65 - 75% narządu, pojawiają się wyraźne objawy kliniczne. To właśnie dlatego wiele zwierząt trafia do lecznicy na stosunkowo zaawansowanym etapie choroby.

„W praktyce bardzo często spotykamy się z sytuacją, w której pierwsze niepokojące objawy opiekunowie zauważają dopiero wtedy, gdy choroba jest już rozwinięta. Dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne, szczególnie u starszych zwierząt.” – podkreśla lekarz.

Objawy przewlekłej choroby nerek u psa i kota.

Objawy przewlekłej choroby nerek są często niespecyficzne i rozwijają się stopniowo, przez miesiące, a nawet lata.

Najczęściej obejmują:
- zwiększone pragnienie (polidypsję) i oddawanie większej ilości moczu (poliurię) - szczególnie widoczne u psów,
- spadek apetytu,
- utratę masy ciała,
- wymioty,
- osowiałość i spadek aktywności.

U psów pierwszymi zauważalnymi objawami są najczęściej zwiększone pragnienie i częstsze oddawanie moczu, które z czasem mogą być uzupełnione o spadek apetytu, chudnięcie czy okresowe wymioty i biegunki.

U kotów przebieg choroby bywa bardziej podstępny. Często pierwszym sygnałem jest utrata masy ciała, mimo zachowanego apetytu (!), a także pogorszenie jakości sierści.

„U psów opiekun częściej zauważa, że zwierzę więcej pije i oddaje więcej moczu. U kotów pierwszym sygnałem bywa po prostu to, że zwierzę chudnie, albo „gorzej wygląda”. To sprawia, że rozpoznanie bywa opóźnione, gdyż łatwo zrzucić te oznaki na karb wieku.” – wyjaśnia lek. wet. Maciej Bartolik.

Jak rozpoznać przewlekłą chorobę nerek u psa i kota? Diagnostyka.

Rozpoznanie PChN nie opiera się na jednym badaniu. To proces wymagający połączenia wyników badań krwi, analizy moczu oraz diagnostyki obrazowej.

Podstawowe elementy ścieżki diagnostycznej to:

- poszerzone badanie krwi, obejmujące morfologię i biochemię z jonogramem - wbrew pozorom nie chodzi tu jedynie o podwyższony poziom kreatyniny, ale także m.in. mocznik, jony, zmiany sugerujące anemię etc. Co ważne: sama podwyższona kreatynina nie wystarcza do pełnej oceny pacjenta, ani nie oznacza od razu trwałej dysfunkcji nerek.
- badanie moczu - w tym ciężar właściwy i stosunek białka do kreatyniny (UPC),
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- USG jamy brzusznej wraz z oceną struktury nerek.

Coraz częściej badanie uzupełnia się o oznaczenie SDMA - marker pozwalający wykryć chorobę na wcześniejszym etapie.

Klasyfikacja IRIS – stadia przewlekłej choroby nerek u psa i kota.

Ponieważ diagnostyka PChN obejmuje kilka składowych, w praktyce klinicznej przewlekłą chorobę nerek klasyfikuje się według wytycznych IRIS (International Renal Interest Society). Takie podejście pozwala dokładniej określić stopień zaawansowania choroby i dobrać odpowiednie leczenie.

Podział obejmuje:
- stadia 1 - 4 - w zależności od poziomu kreatyniny (oraz pomocniczo SDMA),
- ocenę białkomoczu (UPC),
- ocenę ciśnienia tętniczego.

„To bardzo ważne, by pamiętać, że nie leczymy „poziomu kreatyniny”. Terapia zawsze powinna być dostosowana do konkretnego stadium choroby oraz dodatkowych czynników, takich jak białkomocz czy nadciśnienie. Czasem musimy lekko „odpuścić” kontrolę jednego parametru, by uzyskać poprawę innego, równie ważnego.” – podkreśla lek. wet. Maciej Bartolik.

Leczenie przewlekłej choroby nerek u psa i kota. Na czym polega terapia?

Przewlekłej choroby nerek nie da się wyleczyć w sensie „naprawienia” nerek. Terapia polega na:

- spowolnieniu postępu choroby,
- kontrolowaniu objawów klinicznych,
- poprawie jakości życia pacjenta.

Postępowanie zawsze powinno być dostosowane do stadium choroby (IRIS) oraz obecności dodatkowych zaburzeń, takich jak białkomocz czy nadciśnienie tętnicze.

Dieta nerkowa, fosfor i nawodnienie - podstawy leczenia PChN.

Do kluczowych elementów leczenia należą:

- dieta nerkowa - o kontrolowanej zawartości fosforu i wysokiej jakości, w razie potrzeby uzupełniona o preparaty wiążące fosfor,
- dbanie o prawidłowe nawodnienie - obejmujące nie tylko płynoterapię w gabinecie lekarskim, ale także troskę o codzienny pobór płynów w domu.

Te elementy leczenia dotyczą praktycznie każdego pacjenta z PChN.

Wraz z rozwojem choroby często pojawia się również konieczność:
- leczenia nadciśnienia tętniczego,
- ograniczenia białkomoczu.

Białkomocz u psa i kota z chorobą nerek. Dlaczego jest ważny i jak się go leczy?

Białkomocz (oceniany m.in. na podstawie wskaźnika UPC) jest jednym z kluczowych czynników wpływających na progresję choroby nerek.

Jego obecność oznacza szybsze uszkadzanie nefronów i pogorszenie rokowania, dlatego jego kontrola jest jednym z ważniejszych elementów terapii.

„Białkomocz to czynnik realnie przyspieszający postęp choroby. Dlatego jego wykrycie i odpowiednie leczenie mają duże znaczenie kliniczne. Nie zawsze da się go zredukować w 100%, ale już wyraźne zmniejszenie przynosi pacjentowi wymierne korzyści.” – wyjaśnia lek. wet. Maciej Bartolik.

Nadciśnienie tętnicze w przewlekłej chorobie nerek u psa i kota.

Nadciśnienie tętnicze często towarzyszy PChN i może prowadzić do dalszego uszkodzenia nerek, a także innych narządów, takich jak oczy, serce czy mózg.
Dlatego regularny pomiar ciśnienia i jego kontrola są istotnym elementem postępowania.

Czy leczenie przewlekłej choroby nerek różni się u psa i kota?

Podstawowe zasady leczenia przewlekłej choroby nerek są podobne u obu gatunków, jednak w praktyce klinicznej istnieją istotne różnice w podejściu do terapii.

Jedną z najważniejszych jest rola białka w diecie.

U psów ograniczenie tego składnika uważa się za jeden z podstawowych elementów postępowania dietetycznego, szczególnie w bardziej zaawansowanych stadiach choroby.

U kotów sytuacja jest bardziej złożona. Zwierzęta te, jako bezwzględni mięsożercy, mają wyższe zapotrzebowanie na białko. Zbyt daleko idące ograniczenie tego składnika może prowadzić do utraty masy mięśniowej i pogorszenia stanu ogólnego pacjenta.

Dlatego u kotów z PChN kluczowe znaczenie w żywieniu ma:

- utrzymanie odpowiedniej podaży energii,
- dbałość o apetyt,
- unikanie niedożywienia i wyniszczenia mięśniowego,
a nie wyłącznie restrykcyjne ograniczanie białka.

„W przypadku kotów z chorobą nerek nie chodzi o to, by maksymalnie ograniczyć białko, tylko żeby znaleźć równowagę między kontrolą choroby, a utrzymaniem dobrej kondycji pacjenta. Utrata masy mięśniowej może być równie dużym problemem, jak sama postępująca choroba nerek.” – tłumaczy lek. wet. Maciej Bartolik.

Rokowanie w przewlekłej chorobie nerek u psa i kota. Ile żyje zwierzę z PChN?

Rokowanie w przewlekłej chorobie nerek jest bardzo zróżnicowane i zależy przede wszystkim od:

- stadium choroby w momencie rozpoznania,
- szybkości jej progresji,
- odpowiedzi na leczenie.

U niektórych pacjentów schorzenie postępuje powoli i możliwe jest utrzymanie dobrej jakości życia przez długi czas. U innych przebieg bywa znacznie bardziej dynamiczny.

„Największą różnicę robi moment rozpoznania choroby. Im wcześniej ją wykryjemy i wdrożymy odpowiednie postępowanie, tym większa szansa na długotrwałą stabilizację stanu pacjenta. Należy jednak pamiętać, że okresowe zaostrzenia są niejako wpisane w specyfikę tej choroby.” – podkreśla lek. wet. Maciej Bartolik.

Kiedy rozważyć eutanazję psa lub kota z przewlekłą chorobą nerek?

To jedno z najtrudniejszych pytań, z jakimi mierzą się opiekunowie zwierząt z przewlekłą chorobą nerek. Nie ma jednego, konkretnego momentu ani pojedynczego wyniku badań, który jednoznacznie wskazuje, że należy uśpić psa lub kota z niewydolnością nerek.

W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma ogólna jakość życia zwierzęcia.

Na co zwrócić uwagę, oceniając stan zwierzęcia z PChN?

Do najważniejszych sygnałów pogarszającego się stanu czworonożnego pacjenta należą:

- brak apetytu, mimo leczenia,
- postępujące wyniszczenie i utrata masy ciała,
- nasilone wymioty, pomimo zastosowanych leków,
- znaczne osłabienie i brak aktywności,
- trudne do wyrównania odwodnienie,
- brak reakcji na wdrożone leczenie i pogarszający się stan ogólny.

Decyzja o eutanazji. Dlaczego nie ma tutaj prostych odpowiedzi?

Każdy przypadek przewlekłej choroby nerek przebiega inaczej. U części pacjentów możliwe jest utrzymanie dobrej jakości życia przez długi czas, nawet mimo zaawansowanych zmian w badaniach.

Zdarza się jednak, że mimo leczenia stan zwierzęcia stopniowo się pogarsza i dalsza terapia nie przynosi poprawy komfortu życia.

„W podejmowaniu tej decyzji najważniejsze jest nie to, co widzimy w wynikach badań, ale to, jak czuje się pacjent na co dzień. Jeśli zwierzę przestaje jeść, nie reaguje na leczenie i wyraźnie cierpi, to sygnał, że trzeba poważnie rozważyć pożegnanie się z naszym czworonożnym przyjacielem.” – zwraca uwagę lek. wet. Maciej Bartolik.

Szczera rozmowa z lekarzem weterynarii pozwoli ocenić sytuację obiektywnie i podjąć decyzję, która będzie najlepsza dla zwierzęcia.

Leczenie chorób nerek u psa i kota - Przychodnia Weterynaryjna Kalinowa, Łódź

W Przychodni Weterynaryjnej Kalinowa prowadzimy diagnostykę i leczenie chorób nerek u psów i kotów, opierając się na aktualnych wytycznych i indywidualnym podejściu do każdego pacjenta.

Jeśli zauważasz niepokojące objawy u swojego pupila lub chcesz wykonać badania profilaktyczne, skontaktuj się z nami.
tel. 502117846 
www.kalinowa.pl